Bijdragen gevraagd

Bijdrage jaarboek Tabula Batavorum 2022; thema wederopbouw.

Het jaarboek 2022 staat in het teken van de ‘wederopbouw’, een episode in de naoorlogse geschiedenis waar we welhaast dagelijks nog overblijfselen van in onze Betuwse dorpen kunnen terugzien. Ons woongebied is in de laatste twee oorlogsjaren zeer zwaar beschadigd. Zowel het oostelijk deel als wel het westelijk deel.  Sommige plaatsen zoals Huissen, Bemmel, Gendt en Haalderen, maar ook Zetten, Hemmen, Dodewaard, Ochten Opheusden en Kesteren waren vaak voor meer dan de helft verwoeste. Dit troffen de bewoners die terugkeerden uit de evacuatie hun oude woongebied aan. In de eerste maanden werden zoveel mogelijk provisorische bouwsels gemaakt om toch maar een dak boven het hoofd te krijgen. In Ochten werden zelfs huizen en stallen gebouwd van strooibalen! In de loop van 1946 wordt er gestart met de systematische bouw van noodwoningen, het vele puin en hout van de verwoesting werd hierbij ingezet. In Ochten kwam een groot noodwoningen complex op de hoek van de Heuning en de Groenestraat, door de plaatselijke bevolking ‘De Lichtstad’ genoemd. Ook in Opheusden werd zo’n kamp gebouwd en dit kreeg de naam ’Tijdelijk thuis’. De plaatselijke bevolking gaf het de naam Büchenwald, een wat beladen naam met de kennis van nu. In de jaren 1947 – 1953 werd de herbouw van woningen met voortvarendheid opgepakt. In het centrum van de dorpen en vaak aan de randen daarvan verschenen fraai vormgegeven woningen en overheidsgebouwen. Binnen alle dorpen werden afdelingen ‘openbare werken’ ingezet om de enorme behoefte aan woningen in te vullen. De overwegende bouwstijl werd de zogenaamde Delftse school. In bijna ieder dorp verschilden ze iets van bouwdetails, maar in grote lijnen waren de woningen zeer stijlvast en herkenbaar. Binnen de toenmalige gemeenten Kesteren, Echteld, Dodewaard en Lienden was het de gemeente architect J. Evers die tekende voor de gevarieerde uitvoeringen. In Opheusden, Dodewaard en Ochten waren het complete woonwijkjes waarin fraaie ‘blokjes van twee’ werden gebouwd waarvan de oudste woningen werden gemetseld uit rode baksteen, afkomstig uit de provincie Groningen. Ook kwamen er Amerikaanse fondsen beschikbaar uit de zogenaamde ‘Marshall hulp’ die bedoeld waren om ons land hierin financieel te steunen.

Het verhaal van de wederopbouw is voor velen onder ons niet echt bekend, het is daarom dat Tabula Batavorum hier verandering in wil brengen en het thema heeft gekozen voor ons jaarboek 2022!

Namens het bestuur; Kobus van Ingen

Hierna enkele voorbeelden:

Opheusden, noodwoning aan de Hamsestraat bewoond door de familie Van IJmeren. Foto uit de jaren zeventig Collectie Gerrit Torn Broers)

Opheusden, Meidoornstraat in Delfstseschool-stijl in woonwijk de Hoofakkers. Foto uit het begin van de jaren vijftig (collectie Kobus van Ingen)